Πανηγυρικός λόγος (28-10-2026) για την Επέτειο της 28ης Οκτωβρίου 1940

Την Τετάρτη, 28 Οκτωβρίου 2026, ο απερχόμενος Πρόεδρος του Συνδέσμου Φιλολόγων Αργολίδας, Νικόλαος Μπουμπάρης, εκφώνησε τον πανηγυρικό λόγο στον Ι.Ν. Αγίου Νικολάου στο Ναύπλιο, για την επέτειο της εθνικής εορτής.

Ακολουθεί το κείμενο της ομιλίας:

Σεβασμιότατε,
Σεβαστοί Πατέρες;
Αξιότιμες Κυρίες και Αξιότιμοι Κύριοι εκπρόσωποι των θεσμών της Γ’ Ελληνικής Δημοκρατίας σε εθνικό και τοπικό επίπεδο, 
της Κυβερνήσεως, της Βουλής των Ελλήνων, της Αυτοδιοίκησης, της Δικαιοσύνης, των Ενόπλων Δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας, της Εθνικής Αντίστασης, της Εκπαιδεύσεως, του Πολιτισμού,
Κυρίες και κύριοι,
Αγαπητά μας παιδιά, 

η 28η Οκτωβρίου δεν είναι απλώς μία ημερομηνία χαραγμένη στο εθνικό μας ημερολόγιο. Είναι μία ημέρα μνήμης και τιμής. Είναι η ημέρα κατά την οποία ένας λαός, γνωρίζοντας το μέγεθος της δύναμης που στεκόταν απέναντί του, επέλεξε να υπερασπιστεί την ελευθερία, την ανεξαρτησία και την αξιοπρέπειά του.

Τιμούμε σήμερα τους Έλληνες και τις Ελληνίδες οι οποίοι, το πρωινό της 28ης Οκτωβρίου 1940, βρέθηκαν αντιμέτωποι με ένα τελεσίγραφο που απαιτούσε ουσιαστικά την παράδοση της χώρας. Η ελληνική απάντηση δεν ήταν απλώς μια άρνηση. Ήταν η απόφαση ενός ολόκληρου λαού να αντισταθεί.

Λίγες ώρες αργότερα, ο ελληνικός στρατός αντιμετώπιζε την ιταλική εισβολή. Και μέσα σε λίγες ημέρες, η επίθεση του Μουσολίνι όχι μόνο δεν πέτυχε τον σκοπό της, αλλά οι ελληνικές ένοπλες δυνάμεις απώθησαν τον ιταλικό στρατό και προχώρησαν βαθιά μέσα στην Αλβανία.

Η εξέλιξη αυτή είχε σημασία πολύ μεγαλύτερη από τα όρια της ελληνικής επικράτειας.

Εκείνη την εποχή η Ευρώπη βρισκόταν ήδη κάτω από τη βαριά σκιά του πολέμου. Η ναζιστική Γερμανία και οι δυνάμεις του Άξονα είχαν καταλάβει ή υποτάξει μεγάλο μέρος της ηπείρου. Για τους λαούς που υπέφεραν από την επέλαση του φασισμού και του ναζισμού, η ελληνική αντίσταση αποτέλεσε ένα γεγονός που έδειχνε ότι η προέλαση των δυνάμεων του Άξονα μπορούσε να ανακοπεί.

Η ελληνική επιτυχία στα βουνά της Ηπείρου και της Αλβανίας απέκτησε, επομένως, ευρωπαϊκή και διεθνή διάσταση. Δεν ήταν μόνο μία στρατιωτική επιτυχία ενός μικρού κράτους απέναντι σε μια ισχυρή ευρωπαϊκή δύναμη. Ήταν ένα μήνυμα προς έναν κόσμο που δοκιμαζόταν: ότι η δύναμη των όπλων δεν αρκεί πάντοτε για να κάμψει τη βούληση ενός λαού που υπερασπίζεται την ελευθερία του. Η απόκρουση της ιταλικής επίθεσης συνέβαλε, άλλωστε, στη διατήρηση της βρετανικής παρουσίας στην ευρωπαϊκή ήπειρο και επηρέασε τις γερμανικές στρατηγικές επιλογές στα Βαλκάνια.

Όμως η ιστορία της 28ης Οκτωβρίου δεν τελειώνει στα βουνά της Ηπείρου.

Την άνοιξη του 1941, η γερμανική επίθεση άλλαξε δραματικά τα δεδομένα. Η Ελλάδα βρέθηκε υπό κατοχή. Το ελληνικό έδαφος διαμοιράστηκε σε γερμανική, ιταλική και βουλγαρική ζώνη κατοχής. Η χώρα γνώρισε έτσι μία από τις σκληρότερες περιόδους της νεότερης ιστορίας της.

Και τότε άρχισε ένας άλλος πόλεμος. Ένας πόλεμος καθημερινός, σιωπηλός και ανελέητος.

Η πείνα έγινε μέρος της ζωής εκατομμυρίων ανθρώπων. Οι επιτάξεις και η λεηλασία των πόρων, οι καταστροφές, η διάλυση της οικονομικής ζωής, ο πληθωρισμός και ο αποκλεισμός δημιούργησαν μια βαθιά επισιτιστική κρίση, η οποία κορυφώθηκε τον φοβερό χειμώνα του 1941-1942. Η πείνα δεν ήταν ένα μεμονωμένο επεισόδιο, αλλά μια κρίση που, με διαφορετική ένταση στις επιμέρους περιοχές, συνόδευσε τα χρόνια της Κατοχής.

Χιλιάδες άνθρωποι πέθαναν από την πείνα και τις ασθένειες. Άλλοι εκτοπίστηκαν. Άλλοι έχασαν τα σπίτια και τις περιουσίες τους. Άλλοι οδηγήθηκαν στις φυλακές, στα στρατόπεδα και στους τόπους εκτελέσεων.

Μέσα όμως σε αυτή τη σκοτεινή πραγματικότητα, ο ελληνικός λαός δεν έπαψε να αντιστέκεται.

Η Αντίσταση πήρε πολλές μορφές. Από την ένοπλη δράση στα βουνά και στις πόλεις έως τη διαφυγή καταδιωκομένων, την προστασία ανθρώπων που κινδύνευαν, την παράνομη ενημέρωση, τη διατήρηση της εθνικής αξιοπρέπειας και τις καθημερινές πράξεις ανυπακοής, πολλοί Έλληνες επέλεξαν να μη θεωρήσουν την Κατοχή φυσιολογική κατάσταση. Οι αντιστασιακές οργανώσεις, με διαφορετικές ιδεολογικές αφετηρίες, συνέβαλαν στον αγώνα εναντίον των κατοχικών δυνάμεων.

Η Αντίσταση υπήρξε, επομένως, συνέχεια της ίδιας ηθικής στάσης που είχε εκφραστεί την 28η Οκτωβρίου: της άρνησης να υποταχθεί ο άνθρωπος στην αυθαιρεσία της δύναμης.

Κυρίες και κύριοι,

Ογδόντα έξι χρόνια μετά, δεν τιμούμε την 28η Οκτωβρίου μόνο επειδή θυμόμαστε μια στρατιωτική νίκη. Την τιμούμε επειδή θυμόμαστε μια στάση ζωής.

Οι άνθρωποι εκείνης της εποχής δεν γνώριζαν ποια θα ήταν η έκβαση του πολέμου. Δεν γνώριζαν ότι η Ελλάδα θα άντεχε τρία και πλέον χρόνια Κατοχής, ούτε πόσες θυσίες θα απαιτούσε η ελευθερία. Γνώριζαν μόνο ότι υπάρχουν στιγμές κατά τις οποίες η ελευθερία δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη και ότι η υπεράσπισή της απαιτεί κόστος.

Αυτό είναι ίσως το βαθύτερο μήνυμα της σημερινής ημέρας.

Η ιστορική μνήμη δεν υπάρχει για να μας εγκλωβίζει στο παρελθόν. Υπάρχει για να μας βοηθά να κατανοούμε το παρόν. Να αναγνωρίζουμε την αξία της δημοκρατίας, της ελευθερίας, της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της ειρήνης. Να αντιλαμβανόμαστε ότι η ειρήνη δεν είναι αυτονόητη και ότι η ελευθερία δεν είναι κληρονομιά χωρίς ευθύνη.

Ας υποκλιθούμε, λοιπόν, σήμερα στη μνήμη εκείνων που πολέμησαν στα βουνά της Ηπείρου και της Αλβανίας.

Ας θυμηθούμε εκείνους που έζησαν την πείνα, τις στερήσεις, τις διώξεις και την Κατοχή.

Ας τιμήσουμε εκείνους που αντιστάθηκαν, εκείνους που θυσιάστηκαν και εκείνους που κράτησαν ζωντανή την ελπίδα μέσα στα πιο σκοτεινά χρόνια.

Και ας κρατήσουμε ζωντανό το μήνυμα της 28ης Οκτωβρίου:

η ελευθερία έχει αξία μόνο όταν υπάρχουν άνθρωποι έτοιμοι να την υπερασπιστούν· η ειρήνη απαιτεί διαρκή εγρήγορση·

απέναντι στη βία και στην αυθαιρεσία, η ανθρώπινη αξιοπρέπεια μπορεί να αποδειχθεί ισχυρότερη από τον φόβο.

Χρόνια πολλά στην Ελλάδα, στις Ελληνίδες και τους Έλληνες.

Αιωνία η μνήμη όλων εκείνων που αγωνίστηκαν και θυσιάστηκαν για την ελευθερία της πατρίδας μας.